Friday, 29 April 2011

Καλντερίμια - Ντουσεμέδες


Δρόμος προς το Τασλίκ
(Φωτ.αρχείο Στρατής Καραγιασώτης)


Σπίτι Μίλτου Κουντουρά
(Φωτ.αρχείο Στρατής Καραγιασώτης)


(Φωτ.αρχείο Στρατής Καραγιασώτης)


Ο παράλληλος ανεβαίνοντας του σημερινού δρόμου
(Φωτ.αρχείο Στρατής Ζάνταλης)

Στο δρόμο του Ταρτιού σήμερα, στη θέση Σαμιώτες, κοντά στη βρύση "Μπγάτσα".
Λιθόστρωτο δαπάνης και προσωπικής εργασίας κατοίκων της Κοινότητας Σκοπέλου.


Το θαυμάσιο ακόμη λιθόστρωτο στον αύλειο χώρο της εκκλησίας του Άη Γιώργη

Sunday, 24 April 2011

Μίλτος Κουντουράς και δημοτικισμός



Ο Μίλτος Κουντουράς είναι γνωστός, στους περισσότερους, ως σημαντικός παιδαγωγός. Κάποιοι γνωρίζουν και το συγγραφικό του έργο, όπως κι ότι έγραψε ποιήματα. Όμως δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι κάποια στοιχεία πέραν των παραπάνω.
Όλα του τα γραπτά, από τα πρωτόλεια ως τα τελευταία σημειώματά του, είναι γραμμένα στη δημοτική γλώσσα. Ως συνιδρυτής της “Φοιτητικής Συντροφιάς” συμβάλλει στη δημοτικιστική κίνηση των Λέσβιων φοιτητών και στη ανάλογη κίνησή της στη Λέσβο. Στη Χίο όπου πρωτοδίδαξε γράφει “το ψήφισμα” του εκπαιδευτικού συνεδρίου και σημειώνει ότι πρέπει να έχουμε: “α) στη γραμματική ομοιομορφία των τύπων της δημοτικής, β) στην απλοποίηση της ορθογραφίας (κατάληξη, υποταχτική, τονισμός, διπλά σύμφωνα κτλ.).
Για τον λόγο, γραπτό και προφορικό, έχει συντάξει πολλά κείμενα μικρά ή μεγάλα. Όλα με τεκμηρίωση, επιστημονική προσέγγιση και εμβάθυνση. Δεν ήταν γενικά δημοτικιστής ή κακόβουλα “μαλλιαρός”. Πίστευε ότι το παιδί με τη δημοτική θα σκεφτεί, θα λειτουργήσει πιο ελεύθερα κι αληθινά.
Τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1933, ενώ έχει απολυθεί από το “Εκπαιδευτικό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο”, δημοσιεύει στο περιοδικό Ιδέα το άρθρο του “Η θέση του δημοτικισμού στη σημερινή εκπαίδευση”. Το ίδιο εκδίδεται ως ανάτυπο από τον εκδοτικό οίκο Μ. Ι. Σαλιβέρου.
Το βιβλίο χωρίζεται σε πέντε μέρη. α) Η θέση του προβλήματος, β) Δημοτικισμός και σχολείο εργασίας, γ) Να μείνει ή να βγει η καθαρεύουσα;, δ) Η ενέργεια της πολιτείας και ε) Τι πρέπει ακόμα. Όπως και στα άρθρα “Κλείστε τα Σχολειά” έτσι κι εδώ κάνει αναφορά και εμπλέκει όλους όσους έχουν σχέση με την εκπαίδευση και το παιδί. Την Πολιτεία, τους δασκάλους αλλά συμπληρώνει πως η υποστήριξη της δημοτικής είναι χρέος όλων μας.
Κλείνει το γραπτό του αυτό με την προτροπή και την προσδοκία ότι κάτι χρειάζεται να γίνει: “Κάτι που να συγκεντρώσει γύρω του τους εκπαιδευτικούς και όλους εκείνους που πονούν για τη σημερινή κατάσταση και θέλουνε να εργαστούν για μια καλύτερη εκπαιδευτική και πνευματική ζωή του τόπου μας”.

Μίλτος Κουντουράς

Tuesday, 19 April 2011

Το έθιμο του στύλου


Φωτ Αρχείο Γ.Γκάγκαλη
Από το βιβλίο "Ο Πολιχνίτος του 20ου αιώνα, Κυριάκος Κουκούλας, Τάσος Μακρής, 2010

Αναφέρεται σχετικά:
Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος άρχισε το 1914. Η Ελλάδα πήγε με τους Αγγλογάλλους κι έτσι ο στόλος βρέθηκε αραγμένος στον κόλπο της Γέρας. Η Τουρκία πήγε με τους Γερμανούς. Οι νεότουρκοι έκαναν το "πρώτο διωγμό" και ο Δημήτρης Μολυβιάτης βρέθηκε στη Γέρα με τη "κουρίτα" του προσπαθώντας να βγάλει το ψωμί του με τα παιχνίδια των Εγγλέζων, που για να περάσουν την ώρα τους, προσπαθούσαν να πιάσουν τη σημαία στην άκρη του κανονιού. Το κανόνι αλειμμένο με γράσο τους έστελνε στη θάλασσα, για να τους μαζέψει η κουρίτα. Ο Δημήτρης Μολυβιάτης στο "δεύτερο διωγμό" εγκαταστάθηκε στη σκάλα Πολυχνίτου

Ορχιδέες


Ophys cinereophila H.F.Paulus & C.Gack
(Όφρυς η τεφρά)
Τάρτι


Ophrys holoserica s.l. (N.L.BURMANN), W. GREUTER)
(Όφυς συνήθης η μελισσόμορφη)
Τάρτι (με πολλές ομοιότητες)


Ophrys ferrum-equinum DESFONTAINES
(Όφρυς η πεταλοφόρος)
Τάρτι

Thursday, 14 April 2011

Μίλτος Κουντουράς


Σκόπελος, 1907, σπίτι, Μ.Κουντουράς, μητέρα, αδερφός Παναγιώτης

O Άρρωστος - Μίλτος Κουντουράς


Ο Μίλτος Κουντουράς (Σκόπελος 1889- Αθήνα1940) είναι γνωστός ως ένας κορυφαίος παιδαγωγός, που το πρωτοποριακό του έργο γίνεται περισσότερο γνωστό όσο κυλά ο χρόνος. Όμως ο Κουντουράς πριν γίνει παιδαγωγός ήταν ποιητής. Γράφει και δημοσιεύει ποίηση απ’ τα νεανικά του χρόνια.

Ο νεανικός του προσανατολισμός ήταν η Τέχνη κι η Ποίηση. «Είχε καταπλεύσει από την πατρίδα του, τη Γέρα της Μυτιλήνης, με τη γνωστή παρεξήγηση πως στη Φιλοσοφική Σχολή θα μπορούσε να καλλιεργήσει το λογοτεχνικό του ταλέντο, που είχε φανερωθεί πρώιμα», γράφει ο συμφοιτητής του, και έπειτα καθηγητής Πανεπιστημίου, Χ. Θεοδωρίδης.

Γράφει επίσης και θεατρικά έργα. Φοιτητής ακόμα, ανεβάζει στις 27 Ιανουαρίου του 1913, στο χωριό του τον Σκόπελο, την αρχαία τραγωδία Οιδίπους τύραννος σε δική του μετάφραση και σκηνικά. Στα χρόνια των σπουδών του εντάσσεται στον φιλολογικό κύκλο του περιοδικού Νουμάς. Στα φιλολογικά Σαββατόβραδα του περιοδικού διαβάζει τα θεατρικά του έργα Ο Άρρωστος και Το Μπαλσαμωμένο Αγόρι. Τα οποία εκδόθηκαν. Έγραψε επίσης άλλα δύο έργα, τα οποία παραμένουν αδημοσίευτα. Είναι « Το γραφτό» και ο « Σταύρος Τραντάλης».

Ο Άρρωστος τυπώθηκε τους δύο τελευταίους μήνες του 1910 και κυκλοφόρησε στις αρχές του 1911. Ο ίδιος το προσδιορίζει ως « ονειρόδραμα σε μία πράξη». Στην έκδοση σημειώνεται ως τόπος συγγραφής: Σκόπελος[Μυτιλήνης], 12-20 Ιουλίου 1909. Ο Γιώργος Βαλέτας της δίνει τον χαρακτηρισμό «έκδοση πολυτελής». Έχει σελίδωση στο πλάι και φέρει την αφιέρωση: του αδελφού μου / του Γιάννη / του γιατρού / τ’ αφιερώνω / Μίλτος.

Το δράμα έχει επιδράσεις Ίψεν και Φρόιντ. Ο πρωταγωνιστής μέσα στο όνειρό του αφηγείται τολμηρές φρικαλέες σκηνές, ενώ έχει επιστρέψει από το θέατρο όπου παρακολούθησε τους «Βρυκόλακες» του Ίψεν. Όταν ξυπνά επηρεασμένος από το όνειρό του αυτοκτονεί.

Μπορεί αυτά τα έργα του Κουντουρά να ήταν νεανικά και πρωτόλεια, αλλά υπάρχει η εκτίμηση πως αν δε αφιερωνόταν στην Παιδαγωγική θα είχε σημαντική παρουσία στη θεατρική γραμματολογία. (Αρειστίδης Καλάργαλης)

Wednesday, 13 April 2011

Ο λαϊκός ποιητής Δημήτρης Πέτρου


Του Αριστείδη Καλάργαλη
Ο Δημήτρης Πέτρου γεννήθηκε στον Σκόπελο. Δεν έχουμε στοιχεία για τον χρόνο γέννησης και θανάτου του. Μέχρι σήμερα θεωρείτο ότι γεννήθηκε γύρω στο 1860, από στοιχεία που αναφέρει στα ποιήματά του. Όμως ο ιστορικός Φ. Ηλιού τον καταγράφει ως φιλόμουσο συνδρομητή βιβλίου το 1868, οπότε πρέπει να γεννήθηκε γύρω στο 1840.
Πρώτος για τον ποιητή έγραψε ο Θείελπις Λευκίας στο περιοδικό Τα Νιάτα (15 Νοεμ. 1919). Δυστυχώς χωρίς κάποια βιογραφικά στοιχεία. Το επάγγελμά του ήταν ράφτης. Ο ίδιος αυτοπαρουσιάζεται ως αγράμματος και αυτοδίδακτος ποιητής στα ποιήματα που δημοσίευσε στο περιοδικό Σαπφώ. Δημοσίευσε τα ποιήματα: «Ένα δάκρυ επί του μνήματος του φίλου μου Χαράλαμπου Αξιώτη» Μάρτ. 1881, «Η Άνοιξις», Ιούλ. 1881 και «Πόλεμος», Αυγ. 1881.
Ο Πέτρου εξέδωσε την ποιητική συλλογή Λεσβιάς ήτοι Ιστορικόν Εγκώμιον της Νήσου Λέσβου, το 1878. Είναι από τα πρώτα βιβλία που τυπώθηκαν στη Λέσβο, λαμβάνοντας υπόψη ότι το πρώτο βιβλίο τυπώθηκε στο νησί μας το 1869. Τη δαπάνη της έκδοσης είχε ο Μολυβιάτης Μιχαήλ Δ. Σέρεσλης. Πολλοί Γεραγώτες και Λέσβιοι προεγγράφτηκαν συνδρομητές στη συλλογή, εκτιμώντας την προσπάθεια του συντοπίτη μας ποιητή.
Η Λεσβιάς αποτελείτε από εφτά μέρη. Έχει υμνητικό ύφος για την αρχαιότητα, τη Λέσβο, τους δημιουργούς της και τον πολιτισμό. Τα ποιήματά του είναι δωδεκασύλλαβα ομοιοκατάληκτα τετράστιχα. Αν και λέει ότι «Ως αγράμματος δακρύω» και ότι είναι «Ξένος εντελώς παιδείας» τα σημεία αναφοράς των ποιημάτων του προέρχονται από βιβλία της εποχής. Ίσως να εννοεί πως είχε ελάχιστες γραμματικές γνώσεις, ανάγνωσης και γραφής. Στους στίχους του συναντάμε όλους τους σημαντικούς ανθρώπους της Λέσβου. Για αυτούς συμπεραίνει ότι είχαν καλή σχέση με την παιδεία:

ούτε εκ φύσεως εδιδάχθει
τοσούτον πλήθος σοφών ανδρών.
Είχον οι Λέσβιοι την παιδείαν
καθήκον μέγα και ιερόν.

Για τη Λέσβο δείχνει την αγάπη του, την αποκαλεί μητέρα και γράφει για αυτήν το υμνητικό ποίημα…..

Χαίρε, μήτερ σεβασμία,
ό,τι και αν σε ονομάζω
δεν αισχύνομαι διόλου
και με θάρρος σ’ εκθειάζω.

Κάτω από το όνομά του σημειώνει το χωριό καταγωγής του: Του εκ Σκοπέλου της Γέρας. Τη Γέρα, ως Ιερά, τη μνημονεύει και σε στίχους του:

Εις της Ιεράς την θέσιν
αν συμπέσει να βαδίσω
ούτε ίχνος καν ευρίσκω
δάκρυα πικρά να χύσω

Ο Γ. Βαλέτας αναφέρει ότι εκτύπωσε και την ποιητική συλλογή Η κόρη του Βοσπόρου, το 1892 στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή είναι αφιερωμένη «Τω ευγενεστάτω και αξιοτίμω κυρίω κυρίω Πάνω Μ. Κουρτζή, τεκμήριον ευγνωμοσύνης και βαθυτάτης υπολήψεως ανατίθημι ο ποιήσας». Πρόκειται για μια μικρή συλλογή που περιέχει επτά λυρικά ποιήματα. Τα εξής: Λεσβία έμπνευσις ή το όνειρό μου. Η άχορδος κιθάρα. Η κόρη του Βοσπόρου. Η ξενιτιά. Ο κόσμος τι δεν έχεις; Η άνοιξις. Ο ουρανός. Γνωμικόν. Αυτά τα ποιήματα είναι γραμμένα στην δημοτική, εκτός του τελευταίου που είναι στην καθαρεύουσα.
Άξιο σημείο αναφοράς στις εκδόσεις του συντοπίτη μας ποιητή είναι η ευγενική χορηγία, μη Γεραγωτών χορηγών, για την έκδοση των δύο συλλογών του.

Sunday, 10 April 2011

Η Βρυσομάννα του Σκοπέλου


(Φωτογραφία Πάνος Καλάργαλης)

Στο πανέμορφο χωριό της Γέρας, κάτω από τον ίσκιο των δύο θεόρατων πλατάνων κατεβάζει το νερό από αστείρευτες πηγές, εδώ και χρόνια. Φτιάχτηκε μέσα στην Τουρκοκρατία. Είχαν έτοιμα όλα τα κομμάτια της και την μετέφεραν εδώ όπου γρήγορα την συναρμολογήσανε. Το μάρμαρο της είναι ανοιχτόχρωμο γκρίζο. Δεν έχει σχέση με το βαθυγάλαζο ντόπιο που φιλοξενεί το χωριό στα σπλάγχνα του. Του Τασλικιού. Η δεξαμενή της μεγάλη, φιλοξενούσε επάνω της την τουλούμπα για τις πυρκαγιές της εποχής. Τα “γιαγκίνια”. Τώρα στρώνεται με τραπεζάκια των γύρω καφενέδων. Το νερό, άφθονο, έτρεχε από έξι κρονούς. Τώρα λειτουργούν δύο. Ο διάκοσμος της είναι δύο λυγερά κυπαρίσσια και ένα ανθοδοχείο στους πεσσούς της. Επίσης τέσσερεις ροζέτες. Και ο απαραίτητος σταυρός μέσα στο κεφαλοχώρι με τους πολλούς Τούρκους. Έχει και την κτητορική επιγραφή:

1843 ΠΛΙ Α
Η ΠΑΡΟΥΣΑ ΠΗΓΗ ΚΑ-
ΤΑΣΚΕΥΑΣΘΕΙΣΑ ΔΙ-
Α ΔΑΠΑΝΗΣ ΤΗΣ ΕΝ
ΣΚΟΠΕΛΟΥ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ

Ο Παπαλουκάς και ο Στρατής Αξιώτης και πολλοί άλλοι καλλιτέχνες μαγεύτηκαν απ' αυτό το σύνολο της ομορφιάς και αποτέλεσε αναπόσπαστο κομμάτι στους πίνακες τους κατά καιρούς.
(Από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη “Βρύσες στη Λέσβο” Μυτιλήνη, 1994)

Αριστείδης Καλάργαλης - Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων - Δημοκράτης 1928-1932


Εκδόσεις Εντελέχεια, Μυτιλήνη, 2010
Τα χρονογραφήματα που ανθολογούνται είναι αντιπροσωπευτικά της εποχής τους. Καθημερινότητα, προβληματισμοί, εντυπώσεις, σκέψεις απλές ή φιλοσοφικές τροφοδοτούσαν τη θεματολογία τους. Πολλά είναι μικρά λογοτεχνικά κομμάτια. Αν και οι χρονογράφοι είναι πολλοί, εντοπίζουμε κάποιες ομοιότητες. Υπάρχουν τα βασικά χαρακτηριστικά του εύθυμου λόγου και της σοβαρής σκέψης σε εναλλαγή. Στο γράψιμό τους επικρατεί μια ομιλούμενη καθημερινή δημοτική και η καθαρεύουσα των εφημερίδων, που με τη γραφή της σατιρίζει πρόσωπα, γεγονότα και καταστάσεις. Χωρίς να παύει ο καθένας να διατηρεί το προσωπικό του ύφος, λόγω σπουδών, ηλικίας, επαγγέλματος ή πολιτικής θέσεις, όλοι διακρίνονται για το χιούμορ τους. Αν και είναι από έναν χρόνο και κόσμο αρκετά παλιό, έκπληκτοι εντοπίζουμε τα έντονα διαχρονικά στοιχεία, και την αντοχή στο πέρασμα των δεκαετιών, που πλησιάζουν τον αιώνα. “Λές και γράφτηκε σήμερα”. Θα πούμε για πολλά αν όχι για το σύνολό τους. Η μόδα, το σχολείο, οι αλλαγές και οι παραξενιές του καιρού, η πολιτική κι οι εκλογές, τα δημόσια έργα, οι φόροι και οι αυξήσεις τιμών, το περιβάλλον, ο έρωτας, η καπατσοσύνη και το βόλεμα, προβλήματα και σκηνές της Μυτιλήνης παρουσιάζονται και αποτυπώνονται λογοτεχνικά, με ζωντανά και δύναμη για το σήμερα.
Τα αθησαύριστα αυτά γραπτά της εφημερίδας Δημοκράτης είναι μέρος του γραμματολογικού πλούτου της Λεσβιακής Άνοιξης.
(Σημείωμα από το βιβλίο του “Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων-Δημοκράτης 1928-1932)

Αριστείδης Καλάργαλης



Ο Αριστείδης Καλάργαλης γεννήθηκε στον Σκόπελο Λέσβου το 1959. Σπούδασε σε Παιδαγωγικά, Τεχνολόγος Μηχανικός και επιμορφώθηκε στη Συμβουλευτική. Αρχικά δίδαξε στη Μέση, ενώ σήμερα διδάσκει στη δημοτική εκπαίδευση. Εργάστηκε στο δημόσιο και ιδιωτικό ραδιόφωνο ως δημοσιογράφος και δημιουργός εκπομπών, με αντικείμενο το βιβλίο και τη λογοτεχνία.
Αρθρογραφεί από το 1989 σε εφημερίδες και περιοδικά της Λέσβου, και κατά περιόδους της Αθήνας, όπου δημοσιεύει επιφυλλίδες κοινωνικού σχολιασμού, παρουσιάσεις βιβλίων και δοκίμια.
Τα τελευταία ερευνά το πνευματικό φαινόμενο της Λεσβιακής Άνοιξης, που αναπτύχθηκε τα χρόνια του Μεσοπολέμου.
(Σημείωμα από το βιβλίο του “Ανθολόγιο Χρονογραφημάτων-Δημοκράτης 1928-1932)

Saturday, 9 April 2011

Τάρτι


Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997
Φωτ. Κυριάκος Συκάς

Τάρτι


Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997
Φωτ. Κυριάκος Συκάς

Τάρτι


Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997
Φωτ. Κυριάκος Συκάς

Σπύρος Παπαλουκάς "Καφενείο Μυτιλήνης"

Σκόπελος


Καρτ ποστάλ, έκδοση Βύρων Σουτζηδέλλης, 1984
Φωτογραφία: Δ. Χαρισιάδης

Friday, 8 April 2011

Άγιος Γεώργιος - Μίλτος Κουντουράς


Άγιος Γεώργιος - Μίλτος Κουντουράς
Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997
Φωτ. Κυριάκος Συκάς

Wednesday, 6 April 2011

Σπύρος Παπαλουκάς "Καφενείο Μυτιλήνης"


Σπύρος Παπαλουκάς - Καφενείο Μυτιλήνης (Ιδιωτική Συλλογή)
Η "Πέρα Βρύση"

Cart Postal


Πέρα Βρύση
Έκδοση Πνευματικού Κέντρου Κοινότητας Σκοπέλου, 1997
Φωτ. Κυριάκος Συκάς

Tuesday, 5 April 2011

Η οθωμανική βρύση της κάτω αγοράς


Είναι η “Πέρα βρύση” η ωραιότερη στο νησί, γιατί έχει τελείως διαφορετικό “στύλ” από τις άλλες। Το τόξο της, φτιαγμένο από συμπαγή κομμάτια μάρμαρου, είναι οξύληκτο επάνω και φέρει μεσοφέγγαρο. Είναι το σκούρο μπλε μάρμαρο, με τα άσπρα νερά από το λατομείο του χωριού, το Τασλίκ. Από το ίδιο υλικό είναι και οι δύο αρράβδωτες κολώνες, τα πεζούλια και η γούρνα.


Τα δύο ωραιώτατα κιονόκρανα με φύλλο άκανθας και λογχοειδή (τύπος περγαμηνού) έχουν κατασκευαστεί από λευκό μάρμαρο. Το ίδιο υλικό χρησιμοποιήθηκε για το στηθαίο, όπου δύο ροζέτες, δύο αστέρια και το μισοφέγγαρο, μια σειρά από κρίνους και ένα άλλο φυτικό κόσμημα (στη βρύση) δημιουργούν ένα ωραιότατο σύνολο. Και η μικρή επιγραφή, η κτητορική, γραμμένη στα τούρκικα. Η βρύση φτιάχθηκε το 1908 από το μάρμαρο γλύπτη Νικόλα Αξιώτη, ο οποίος έφυγε μετά στην Αμερική. Αυτός είχε πατέρα τον Μιχάλη Αξιώτη, που σ'ενα τσαρντί κάτω από το τασλίκ, έφτιαχνε πέτρινα γουδιά. Ήταν πρώτος ξάδερφος με το ζωγράφο Γαβαλά. Στον Άη Γιώργη του Σκοπέλου, μπαίνοντας δεξιά, το πέτρινο εικονοστάση είναι δικό του έργο, ενώ η εικόνα (Αη Γιώργη) του Γαβαλά. Με τον πατέρα μου ήταν δεύτερα εξαδέλφια. Βλέπουμε λοιπόν την “κοινή φύτρα” σ'αυτό το χωριό, που έχει δώσει τόσους και τόσους άξιους θεράποντες της τέχνης.
(Από το βιβλίο του Μάκη Αξιώτη “Βρύσες στη Λέσβο” Μυτιλήνη, 1994)

Υ.Γ. την βρύση ο Μ.Αξιώτης την ονομάζει "Πέρα Βρύση", τελικώς όμως ως Πέρα Βρύση αποτελεί η πολύκρουνος βρύση της επάνω αγοράς, όπως αναφέρει το 1894 ο Γ.Αρχοντόπουλος "αυτόθι υπάρχει βρύση μαρμάρινη πολύκρουνος (πέρα λεγόμενη) μετ' αφθόνου ύδατος διαυγιούς, υπό μεγάλου πλάτανου σκιαζομενη". Η αναφερόμενη οθωμανική βρύση δεν είχε ακόμη κτισθεί.

Ιστορία του Σκοπέλου

1850 Σταυράκη Αναγνώστου – Η Λεσβιάς Ωδή

ΣΚΟΠΕΛΟΣ, Χωρίον, υπό Χριστιανών, και Τούρκων κατοικούμενων, και Ναόν έχον τον του Αγίου Γεωργίου, και οικίας περίπου τριακόσιας. Ωνομάσθη δέ, διά τό βραχώδες και απόκρυμνον ούτως ή, ίσως, δια τον παρά θάλασσαν κείμενον υψηλόν βράχον, κάτωθεν του χωρίου, ή, διά την αφ' υψηλού Σκοπιάν αυτής, Σκόπελος.

1863 Γεωργίου Αριστείδη – Τετραλογία Πανηγυρική

ΠΙΝΑΞ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ.

Α।Διαμέρισμα Μιτυλήνης περιλαμβάνον Κοινότητας 30।(απόσπασμα για τα χωριά της Γέρας)
α/α /κοινότητα / Χριστ।οικογένειαι / ψυχαί άρρεν/ Οθωμ। Οικ।/ψυχαί άρρεν/ Εκκλ।/ιερείς/Σχολεία

16 Σκόπελος/231/513/104/215/1-1/Δημ।Σχολείο
17 Μεσαγρός/182/390/73/142/1-1/ωσαύτω
18 Παπάδος/153/358/-/-/1-1/ωσαύτως
19 Παλαιόκηπος / 185/395/-/-/ 1-2/ωσαύτως
20 Πλακάδος / 70 /151/-/-/1-1/
21 Άγιος Ιωάννης/-/-/45/104/-
22 Σαπούνι >>
23 και Σαβατούτα >>

1906 - Γεώργιος Π. Πετρέλλης (εφ. Αμάλθεια, αρ. 8545, 6/19-11-1906)

Ο Σκόπελος: Η ονομασία πιθανώτατα ελήφθη εκ της και σήμερον εισέτι σωζόμενης σκοπέλου – είναι η πρωτεύουσα του Δήμου Γέρας, εις ην εδρεύει και ο μουδίρης (ανθυποδιοικητής) – κείται δε υψηλότερον των λοιπών χωρίων, κατέχων τα αμφοτέρων υψούμενα μέρη μικράς χαράδρας, ην ορμητικός διαρρέει χείμαρος. Τα δύο ταύτα μέρη εις τα οποία χωρίζεται από του χειμάρρου, ενούνται δια γεφυρών. Είναι κωμόπολις με 740 περίπου οικίας ων αι 1[;]0 οθωμανικαί. Θέσιν φυσικήν κατέχει ωραιοτάτην. Λεύκαι και πλάτανοι και κυπάρισσοι είναι διασπαρμένοι ατάκτως εντός της κωμοπόλεως.
Εις το μέσον ακριβώς αυτής παρά την δεξιάν όχθην του χειμάρρου, κείται η αγορά της πόλεως, ουχί ανάλογος προς το μέγεθος αυτής. Ολίγον υψηλότερον της αγοράς κείται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου κτισθείσα τω 1892 επί ωραιοτάτου σχεδίου, με καλλιτεχνικωτάτας βυζαντινού ρυθμού αγιογραφίας, έργα του διασήμου ζωγράφου Ευστρατιάδου, καταστάσα ούτω μία των ωραιοτέρων της νήσου εκκλησιών. Άκρα καθαριότης, τάξις, απλότης, ευπρέπεια, καλαισθησία είναι τα καθιστώντα το μεγαλοπρεπές εκείνο κτίριον έτι ωραιότερον.
Κατά τα Ν.Α. της πόλεως ευρίσκεται πεντάτακτος αστική σχολή αρρένων μετά τριών διδασκάλων και 160 περίπου μαθητών και Παρθεναγωγείο μετά διδασκαλίσσης και 100 περίπου μαθητριών. Εις το ανατολικόν της κωμοπόλεως εις θέσιν Τασλίκ υπάρχουν κάλλιστα λατομεία μαρμάρου, εφ’ ων υπάρχει η σκοπιά, από της οποίας ο θεατής έχει εν πανοράμι ένα ευμεγέθη καταπράσινον λειμώνα, ανατολικώτερον μίαν ουράνιαν ταινίαν και τους άνωθεν αυτής αποτόμους υψούμενους βραχώδεις λόφους της Αμιθής.
Προς Ν.Δ. επί υψηλής και ευαέρου θέσεως, σκιαζομένης από πλατάνους και λεύκας και εις ην άφθονα και διαυγέστατα ρέουσιν ύδατα, υπάρχει μονήδριον της Αγίας Παρασκευής. Ολίγον μακρότερον τούτου εντός κοιλάδος υπάρχει έτερον μονήδριον του Αγίου Γρηγορίου, εντός του οποίου υπάρχει τάφος, εξ ου αναβρύει άφθονον και διαυγέστατον ύδωρ και όπισθεν του ιερού αρχαία υψίκομος πεύκη. Αι οικίαι του Σκοπέλου είναι πάσαι σχεδόν λιθόχτιστοι, μεταξύ δε τούτων διακρίνονται και τινά μεγαλοπρεπή και ωραία ιδιωτικά κτίρια. Διερχόμενος τας οδούς της κωμοπόλεως βλέπει τις κρεμασμένα καθ’ ορμαθούς κυδώνια και ρόδια, τα φρούτα των κατοίκων κατά τον χειμώνα. Εις το βόρειον τμήμα του Σκοπέλου κείται η οθωμανική συνοικία, διατηρούσα σχολάρχείον έξω της κωμοπόλεως, εκτισμένον χάριν και της εν Μεσαγρώ κατά το δυτικόν τμήμα κειμένης οθωμανικής συνοικίας.
Σημείωση: Το παρών κείμενο προέρχεται από την μεταπτυχιακή εργασία του Στρατή Αναγνώστου από την αποδελτίωση των τόμων της σμυναϊκής εφημερίδας «Αμάλθεια». Συγγραφέας του κειμένου είναι ο εκπαιδευτικός Γεώργιος Π. Πετρέλλης, ο οποίος γεννήθηκε στα Πάμφιλα και έζησε και εργάστηκε αρκετά χρόνια στον, Παπάδο στο εκεί Σχολαρχείο (ή ελληνικό σχολείο) ως φοιτητής και συγχρόνως ως καθηγητής των Φυσικών Επιστημών τουλάχιστον κατά τα έτη 1906-1909.
Τα κείμενα και οι πληροφορίες προέρχονται από τον Κ’ ΤΟΜΟ από τα «ΛΕΣΒΙΑΚΑ» το Δελτίο της Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών (Μυτιλήνη 2004)

1909 Οικονόμου Σ. Τάξη – Συνοπτική Ιστορία και Τοπογραφία της Λέσβου

Σκόπελος. - Κείται επί ωραίας και γραφικής τοποθεσίας είς ώψος 130 μέτρων από της επιφανείας της θαλάσσης, χωριζομένη εις δύο εκ του εν τω μέσω αυτής διερχομένου χειμάρου. Απέχει του Περάματος περί τήν μίαν ώραν. Έχει οικογενείας περί τάς 760, έξ ών αί 130 οθωμανικαί μετά καταλλήλου τεμένους, και σχολείου έκ των αρίστων (Ρουστιέ) έν ώ φοιτώσι και οι του Μεσαγρού προκεχωρημένοι μαθηταί. Ναόν τελευταίως τω 1892 ανακαινισθέντα περικαλλή του Αγίου Γεωργίου, και σχολεία των αρένων και θηλέων, ώς και επιστήμονα ιατρόν. Αυτόθι εδρεύει ο ανθυποδιοικητής (Μουδίρης) της περιφέρειας Γέρας και οι λοιπαί Διοικητικαί Αρχαί. Εις το ανατολικόν της κωμοπόλεως άκρον εις θέσιν Τασλίκ καλουμένην, υπάρχουσι κάλλιστα λατομεία μαρμάρου, εφ' ών υπάρχει σκοπιά έξ ής δίκην πανοράματος παρουσιάζεται, ευθύς αμέσως τω θεατή, η καλλίδενδρος και ωραία της Γέρας πεδιάς, ο θαυμάσιος αυτής κόλπος και όλα τα κατέναντι μέρη της Αμαλλής.

Προϊόντα παράγει έλαιον και ικανά οπωρικά. Το αυτόθι ατμοκίνητον ελαιοτριβείον τυγχάνει εκ των αρίστων, ών το αρχαιότερον πάντων των λοιπών εν Γέρα. Άνωθεν του Σκοπέλου προς Καρυώνα επί ρωμαντικής τοποθεσίας κείται το μονήδριον της Αγίας Παρασκευής